آموزش کامل پدیکلوزیس و بیماری گال؛ از تشخیص تا مراقبت پرستاری و کنترل اپیدمی
پدیکلوزیس (Pediculosis) و گال (Scabies) از شایعترین بیماریهای پوستی مسری در جهان محسوب میشوند که بهویژه در جوامع با تراکم جمعیتی بالا، مدارس، سربازخانهها و مراکز نگهداری بیشتر دیده میشوند. این دو بیماری نهتنها مشکلات پوستی و خارش شدید ایجاد میکنند بلکه در صورت عدم درمان، میتوانند باعث عفونتهای ثانویه و اپیدمیهای منطقهای شوند. جزوه حاضر با استناد به دستورالعملهای وزارت بهداشت تهیه شده و شامل جزئیات علمی و بالینی مورد نیاز دانشجویان علوم پزشکی است.
بخش اول: پدیکلوزیس (شپش انسانی)
انواع شپش انسانی
- شپش سر (Pediculus humanus capitis)
- شپش بدن (Pediculus humanus corporis)
- شپش عانه یا شپشک (Phthirus pubis)
راههای انتقال شپش
- تماس مستقیم سر به سر (بهویژه در کودکان)
- استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند شانه، برس، حوله یا کلاه
- خوابیدن در بستر مشترک یا استفاده از بالش و پتو آلوده
- در موارد کمتر، از طریق لباس آلوده
علائم پدیکلوزیس
- خارش شدید پوست سر، مخصوصاً در شب
- وجود تخمهای سفیدرنگ (تخم شپش) در نزدیکی ریشه موها
- زخمهای کوچک ناشی از خاراندن
- در صورت آلودگی شدید: عفونت باکتریایی ثانویه پوست
روش تشخیص شپش سر
تشخیص معمولاً با مشاهده مستقیم شپش بالغ یا تخم آن (نیت) بر روی ساقه مو انجام میشود. گاهی استفاده از شانه مخصوص و نور مناسب برای مشاهده بهتر ضروری است.
درمان پدیکلوزیس
- پرمترین ۱٪ (Permethrin): داروی انتخاب اول برای درمان شپش سر؛ موها باید خشک بوده و شامپو به کل پوست سر و ساقه موها مالیده شود، پس از ۱۰ دقیقه شسته شود.
- مالاتیون ۰٫۵٪ (Malathion): برای موارد مقاوم به درمان.
- شانهزدن دقیق موها: روزانه بهمدت چند روز برای خارجکردن تخمها.
- شستوشوی لباسها و ملحفهها با آب داغ و خشککردن در آفتاب.
پیشگیری از پدیکلوزیس
- عدم استفاده مشترک از وسایل شخصی
- بررسی مرتب موی سر در مدارس
- درمان همزمان تمامی اعضای خانواده در صورت ابتلا
- آموزش به والدین و دانشآموزان در مورد روشهای کنترل شپش
بخش دوم: بیماری گال (Scabies)
عامل بیماری
عامل گال هیرهای به نام Sarcoptes scabiei است که در لایه سطحی پوست تونلهایی ایجاد کرده و باعث خارش و التهاب شدید میشود. انتقال بیماری عمدتاً از طریق تماس مستقیم پوستی با فرد آلوده صورت میگیرد.
راههای انتقال گال
- تماس مستقیم پوست با پوست، مانند در آغوش گرفتن
- استفاده مشترک از حوله، لباس زیر یا ملافه آلوده
- زندگی در محیطهای شلوغ مانند خوابگاهها، زندانها یا پادگانها
علائم بیماری گال
- خارش شدید شبانه
- ضایعات پوستی خطی و برجسته (تونلهای پوستی)
- ضایعات بیشتر در فضای بین انگشتان، مچ دست، زیربغل، ناحیه تناسلی و شکم
- در گال نروژی: پوستهریزی شدید و درگیری گسترده پوست
تشخیص گال
تشخیص قطعی با مشاهده مستقیم مایت یا تخم آن زیر میکروسکوپ انجام میشود. پزشک با خراش سطح پوست از محل ضایعه و بررسی نمونه در زیر میکروسکوپ، وجود هیره را تایید میکند.
درمان گال
درمان کامل گال نیازمند استفاده صحیح از دارو و رعایت اصول بهداشتی است. داروهای مؤثر شامل:
- پرمترین ۵٪: داروی انتخاب اول؛ به کل بدن از گردن تا نوک پا مالیده شود و پس از ۸ تا ۱۲ ساعت شسته شود.
- لیندان (گاما بنزن هگزاکلراید ۱٪): در موارد خاص با احتیاط استفاده میشود (در کودکان و بارداری ممنوع).
- ایورمکتین خوراکی: در گال نروژی یا موارد مقاوم (۲ دوز به فاصله یک هفته).
- پماد گوگرد ۱۰٪: برای نوزادان، کودکان و زنان باردار ایمنترین دارو است.
نکات مهم درمان:
- همزمان باید تمام اعضای خانواده درمان شوند.
- تمام لباسها، ملحفهها و حولهها باید با آب داغ شسته یا در کیسه پلاستیکی بهمدت ۱۰ روز نگهداری شوند.
- از خاراندن محل ضایعات خودداری شود تا از عفونت جلوگیری گردد.
- درمان باید پس از ۷ روز تکرار شود تا چرخه زندگی مایت قطع شود.
پیشگیری از گال
- رعایت بهداشت فردی و جمعی
- شناسایی سریع افراد آلوده و درمان همزمان تماسهای نزدیک
- ضدعفونی وسایل شخصی با شستوشوی کامل و قرار دادن در آفتاب
- پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی
- گزارش سریع موارد مشکوک به مراکز بهداشتی
ملاحظات پرستاری در بیماران مبتلا به گال و پدیکلوزیس
- آموزش بیمار و خانواده در مورد چگونگی استفاده از داروها
- پایش علائم عفونت ثانویه یا واکنش آلرژیک
- اطمینان از تکمیل دوره درمان و تکرار آن در صورت لزوم
- اطلاعرسانی به مدرسه یا محل کار برای پیشگیری از گسترش بیماری
دانلود جزوه کامل راهنمای آموزشی گال و پدیکلوزیس
جزوه شامل توضیحات کامل درباره چرخه زندگی انگل، درمان دارویی گامبهگام، مراقبتهای پرستاری، روش تشخیص میکروسکوپی و دستورالعمل اپیدمیولوژیک وزارت بهداشت است. مطالعه این فایل برای تمامی دانشجویان پرستاری و کارشناسان کنترل عفونت ضروری است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا گال فقط در افراد با بهداشت ضعیف دیده میشود؟
خیر، هر فردی ممکن است مبتلا شود؛ بهویژه در تماس نزدیک با فرد آلوده.
۲. آیا درمان گال با یک بار استفاده از دارو کافی است؟
خیر، باید درمان پس از یک هفته تکرار شود تا چرخه مایت کامل قطع گردد.
۳. آیا شپش و گال با هم ارتباط دارند؟
هر دو بیماری انگلی و مسریاند، اما عامل و روش انتقال آنها متفاوت است.
۴. بهترین داروی درمان گال چیست؟
پرمترین ۵٪ بهترین و مؤثرترین داروی موضعی برای درمان گال محسوب میشود.
۵. چگونه میتوان از بازگشت بیماری جلوگیری کرد؟
با درمان کامل تمام اعضای خانواده و ضدعفونی کامل وسایل شخصی.
برای دانلود فایل، بر روی لینک زیر کلیک فرمایید:
همین الان دانلود کن :)14:12:13 ~~~ 1404/07/26
پزشکی